Als familie en vrienden wil je dat er goed voor je naaste gezorgd wordt. Ook als die minder goed, of misschien helemaal niet meer voor zichzelf kan opkomen en beslissen. Zorginstellingen houden daar rekening mee. De wet doet dat ook. Als familie heb je vaak de bevoegdheid om namens jouw naaste met de zorginstelling te overleggen. En zo nodig mee te beslissen over medische behandeling, verpleging en verzorging van je naaste.
Met ‘familie’ bedoelen we hier: partner, ouders, kinderen, broers, zussen, grootouders en kleinkinderen. Ook goede vrienden en bekenden kunnen een rol spelen, maar die hebben alleen bevoegdheden als ze door jou als gemachtigde zijn aangewezen of als ze door de rechter als wettelijke vertegenwoordiger zijn benoemd.
Regels in de zorg
In de zorg gelden in principe altijd de volgende regels.
- De arts of een andere zorgverlener kijkt wat er aan de hand is en welke medische zorg daarbij past. De zorgverlener geeft jou daar goede, begrijpelijke informatie over. Vervolgens overlegt de zorgverlener met jou wat je wilt in deze situatie. Als er geen alternatieven zijn, is de keuze snel gemaakt. Maar vaak zijn die alternatieven er wel. Je beslist dan samen met de zorgverlener wat er gebeurt. Je kunt dus ook een behandeling weigeren. Of een andere zorgverlener om zijn mening (een second opinion) vragen.
- Het uitgangspunt is dat je zelf in staat bent om je situatie te overzien, de informatie van de zorgverlener te begrijpen en een weloverwogen beslissing te nemen. Maar als de arts of andere zorgverlener reden heeft om daaraan te twijfelen, zal hij beoordelen of je in dit geval (‘ter zake’) wilsbekwaam bent.
- Is dat niet het geval, dan moet de arts er een vertegenwoordiger bij halen. Alleen als er met spoed iets moet gebeuren om dat je anders ernstige schade gaat ondervinden, mag de zorgverlener zelf beslissen, zonder toestemming.
- Eerst kijkt de zorgverlener of je een mentor of curator hebt. Heb je die niet, dan kijkt hij of je een gemachtigde hebt die namens jou mag beslissen over de zorg. Heb je die ook niet, dan kijkt hij of je partner hiervoor beschikbaar is. Heb je die niet of wil die de rol van vertegenwoordiger niet op zich nemen, dan komt de naaste familie in beeld als vertegenwoordiger.
Rollen
Familie en andere naasten kunnen op drie manieren een rol spelen.
- Als eerste (of tweede) contactpersoon. Ze zijn dan de schakel tussen de zorginstelling en de rest van de familie en vrienden.
- Als familievertegenwoordiger. Ben je ‘ter zake wilsonbekwaam’, dan kan de naaste familie als jouw vertegenwoordiger optreden. Het gaat daarbij alleen om beslissingen over medische behandeling, verpleging, verzorging en begeleiding, die je zelf niet goed meer kunt overzien. Alleen partners, ouders, kinderen, broers, zussen, grootouders en kleinkinderen komen in aanmerking voor de rol als familievertegenwoordiger.
- Als wettelijke vertegenwoordiger. Die wordt door de rechter benoemd als curator, bewindvoerder of mentor. Iedere betrokkene kan deze rol op zich nemen. Dus niet alleen directe familie, maar ook verdere familie, goede vrienden, oude buren of goede bekenden.
